ANALYSE: Premier Rutte keert terug in het Torentje

Een verkiezingsnederlaag die een overwinning blijkt te zijn. Dat is de eerste conclusie na de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen.

De VVD verliest weliswaar 8 zetels (van 41 naar 33), maar de VVD blijft verreweg de grootste partij. Dit betekent dat premier Rutte zijn verblijf in het Torentje kan verlengen. De uitslag laat maar liefst negen winnaars zien, waarvaan de uitslag voor GroenLinks het meest spectaculair is met een zetelwinst van 4 naar 14. Andere winnaars het CDA, D66, 50Plus, Denk, ChristenUnie, Partij voor de Dieren en Forum voor Democratie.

Dramatisch

Het verlies van de PvdA is dramatisch (van 38 naar 9) en de grootste ooit. De PvdA is afgestraft voor deelname aan de coalitie met de VVD. De PvdA-stemmers van 2012 zijn overgestapt naar GroenLinks, Denk en wellicht naar de Partij van de Dieren, de idealistische beweging van Marianne Thieme die steeg van 2 naar 5 zetels.

De SP profiteerde niet van het grote verlies van de PvdA en verloor zelfs een zetel (van 15 naar 14).

Na koploper de VVD volgt de PVV als tweede partij met 20 zetels en het CDA en D66 met 19 zetels. De nek aan nek race tussen de VVD en de PVV is uitgebleven. Forse winst is er voor zowel het CDA als D66 dankzij een uitstekende campagne.

Denk komt op 3 zetels, 1 meer dan de 2 zetels die de afgescheiden PvdA-kamerleden reeds voor Denk in bezit hadden genomen. Henk Krol van 50Plus kraait victorie met een winst van 2 zetels (van 4 naar 2). De ChristenUnie won 1 zetel (van 5 naar 6) en zou voor de steun aan het kabinet Rutte 2 wel eens beloond kunnen worden met deelname aan het volgende kabinet.

Ontslag

Het formeren begon gisteravond reeds. De VVD moet op zijn minst met drie andere partijen een coalitie vormen. Voor de hand ligt een uitnodiging aan de drie winnaars CDA, D66 en GroenLinks. Jesse Klaver heeft samenwerking met de VVD niet op voorhand afgewezen, zoals de SP wel heeft gedaan.

Het is niet vanzelfsprekend dat de PvdA als dank voor bewezen diensten ook een uitnodiging krijgt voor het volgende kabinet. Deze partij moet eerst maar eens intern orde op zaken stellen en de wonden likken in de oppositie. Het wachten is op het ontslag van voorzitter Hans Spekman die had aangedrongen op een leiderschapsstrijd tussen Diederik Samsom en Lodewijk Asscher. Met vernietigende electorale gevolgen.

Beloond

Mark Rutte wordt beloond voor het economisch herstel van het land en incasseert met een lachend gezicht de premierbonus. Tijdens het conflict met Turkije het afgelopen weekend toonde hij zijn statuur als staatsman en dat verklaart mede de hernieuwde status voor de VVD van grootste partij van het land.

De allergrootste winst is de grote opkomst: meer dan 82% tegen 74,57 % in 2012. Na de onverwachte uitkomst van het Brexit-referendum en de verkiezing van Donald Trump tot president van de VS is kennelijk bij vele mensen doorgedrongen dat uiteindelijk iedere stem ertoe doet.

De belangstelling voor de verkiezingscampagne en met name voor de debatten was groot. Naar het afsluitende NOS-debat keken maandagavond maar liefst meer dan drie miljoen mensen, ongeveer eenzelfde aantal als tijdens een Champions League finale. Het ging dan ook om de laatste verkiezingsgevechten in de Champions League van de Nederlandse politiek.