Collectie Brands: een zeldzaam toneelstuk

In deze rubriek besteden we aandacht aan bijzondere vondsten uit museum Collectie Brands in Nieuw-Dordrecht. Deze aflevering gaat over een bijzonder toneelstuk.

In september1895 bezochten koningin Emma en prinses Wilhelmina gedurende drie dagen de provincie Drenthe. Behalve de hoofdstad Assen, werden er ook uitstapjes gemaakt naar andere plaatsen met bijzondere bezienswaardigheden en oude gebruiken.

Zelfmoord

Zo werd ook Ballo bezocht, waar schoolmeester Venekamp, lid van de plaatselijke commissie, die de feestelijke activiteiten ter gelegenheid van het koninklijk bezoek voorbereidde. Hij maakte zich echter zoveel zorgen over het goede verloop van het bezoek, dat hij zich de dag tevoren van het leven benam.

Balloërkuil

Rijksarchivaris, mr. Gratema kwam op het idee om samen met de dominee Knappert een voorstelling te organiseren van de oud-Germaanse rechtspleging in de Balloërkuil. Gratama was afgestudeerd op de rechtsgeschiedenis en de rechtspleging in Drenthe. Beiden schreven een toneelstuk, waaraan 45 spelers en figuranten meededen. Het was niet alleen een stuk met gesproken tekst, maar tevens werd tevens ondersteund door koren met oorspronkelijke muziek van de Nederlandse componist Richard Hol. Deze had zijn sporen verdiend in het componeren van muziek voor en het dirigeren van grote koren in het westen van ons land.

Wandelende bibliotheken

Het oud-Germaansrecht, dat gesproken werd tussen de derde en de negende eeuw, kent invloeden van het Romeins recht. Aangezien wet- en rechthoeken slechts in zeer beperkte oplage voorhanden waren, moest de uit de gemeenschap voorgedragen rechter niet alleen die wetten uit zijn hoofd kennen, maar ook de uit die wetten voortkomende precedenten. De rechtsprekers werden in die tijd wel wandelende bibliotheken genoemd.

Twee exemplaren

Het toneelstuk, dat ging over een conflict over landgebruik, werd in een bescheiden oplage uitgebracht door uitgever Hansma in Assen, vlak voordat het stuk werd opgevoerd voor de koninklijke bezoekers. Twee exemplaren van het boek werden uitgevoerd in een rood leren omslag met gouden belettering. Het exemplaar dat aan prinses Wilhelmina werd aangeboden bevindt zich in de koninklijke bibliotheek. Het exemplaar dat deel uitmaakt van de collectie Brands werd destijds aan koningin Emma aangeboden.

Museum Collectie Brands in Nieuw Dordrecht herbergt sinds vijf jaar in zijn boerderij en aangebouwde museumvleugel, de collecties van de in het dorp geboren en opgegroeide Jans Brands. Zijn collectie bestaat uit (oude) boeken, zo'n 50.000 stuks en allerlei deelcollecties, zo'n 20.000 stuks, variërend van oude historische documenten, collecties koninklijk huis en tweede wereldoorlog, tot spullen uit grootvaders tijd.
Vrijwilligers zijn nog steeds bezig om de vele waardevolle voorwerpen te beschrijven en catalogiseren. Bijna wekelijks worden er nog bijzondere ontdekkingen gedaan.