Theaterdirecteur Machteld van der Werf: ‘Ik mis de reuring in het theater ontzettend’

,,Het is onwerkelijk stil in het theater, maar ik wil je toch even rondleiden. Zodra je op het podium staat, besef je wat de bühne met je doet.” Trots toont Machteld van der Werf, directeur van het Atlas Theater in Emmen, alle kruip-door-sluip-door-plekjes van het stilgevallen theater. Toegegeven, een vrijwel verlaten schouwburg voelt een beetje unheimisch, maar het heeft ook wel wat.

Van der Werf beaamt dat, maar is inmiddels weer toe aan meer reuring. „Ik houd van de energie die je voelt vlak voordat het gordijn opengaat.” Als we voor dit portretgesprek plaatsnemen in haar kantoor, valt één ding op: de ruimte is niet van directeursgrootte. Van der Werf geeft dat lachend toe. ,,Maar ik heb dat ook niet nodig. Ik ben tevreden met dit stukje en kan zo prima werken. Mijn deur staat ook altijd open, iedereen mag zonder schroom binnenlopen.”

Na een slok thee stelt de 38-jarige theaterdirecteur met enthousiaste ogen een vraag: ,,Maar, wat vond je ervan?” Van der Werf refereert aan de rondleiding die we zojuist hebben afgerond. Bij het horen van het antwoord ‘indrukwekkend’ is er een kleine glimlach op haar gezicht te zien. ,,Zodra je zelf op de planken staat, besef je pas de aantrekkingskracht die het op theatermensen heeft.”

Minimale bezetting

Dat de theaterwereld grotendeels stilligt door de coronapandemie, treft de sector in alle lagen dan ook hard. ,,We werken in ons theater momenteel met een minimale bezetting. Dat gaat binnen de mogelijkheden goed, maar het voelt toch gek. Dat we een streep door onze voorstellingen moesten halen, was dan ook een hard gelag. We snakken naar het moment waarop we de deuren weer volledig kunnen openen. De energie die je voelt zodra de voorstelling op het punt van beginnen staat, is namelijk geweldig.”

Die ‘verslaving’ voor het theater is bij Van der Werf, geboren in Leek, overigens niet met de paplepel ingegoten. Vader was ambtenaar; moeder zorgde fulltime voor het gezin. ,,Ik kom uit een warm nest, waarbij onze ouders mijn twee broers en mij onvoorwaardelijke liefde schonken.” Inmiddels hebben vader en moeder Van der Werf de pensioengerechtigde leeftijd behaald, maar rusten beide ouders niet achter de geraniums. ,,Mijn vader manifesteert zich op een mooie manier en staat heel ontspannen in het leven. Mijn moeder zoekt juist allerlei dingen op: ze doet vrijwilligerswerk, volgt opleidingen en maakt graag reizen.”

Communicatieopleiding

En hoewel Van der Werf gek is op de theaterwereld, heeft ze niet een studie in die richting gevolgd. ,,Ik heb onder andere een communicatieopleiding gedaan, maar vond dat eigenlijk heel saai”, geeft ze eerlijk toe. ,,Op een gegeven moment kreeg ik een kans om stage te lopen bij theater De Kolk in Assen en toen besefte ik: wat er ook gebeurt, ik wil in het theater werken.” Door die opgedane ervaring - en later ook nog op andere werkplekken - leerde Van der Werf het vak kennen. ,,Door goed op te letten, luisteren en vragen te stellen ben ik gegroeid. En doordat we met mijn ouders vaak naar de schouwburg gingen, heb ik ook een echte passie voor de theaterwereld ontwikkeld.”

Fast forward naar 2021 en we treffen Machteld van der Werf inmiddels ruim drie jaar aan in de directeursstoel van het Atlas Theater in Emmen. Met een kleine glinstering in haar ogen: ,,Volgens mij ben ik één van de, zo niet dé jongste theaterdirecteur van Nederland. De weg vanuit marketing naar theaterprogrammeur en uiteindelijk directeur is snel gegaan voor mij binnen verschillende theaters in het Noorden. Als je naar mijn cv kijkt, zie je dat ik meestal na vier jaar weer nieuwe stappen probeer te maken. Of dat nu ook het geval is? Ik weet het niet. Voorlopig heb ik genoeg uitdaging binnen het Atlas Theater.”

Atlas en Wildlands

Zo zijn het Atlas Theater en Wildlands dierenpark nauw met elkaar verweven. Sterker nog: het theater is letterlijk tegen het dierenpark aangebouwd. Tegenwoordig vallen beide nog wel onder dezelfde holding, maar zijn het aparte bv’s. ,,Het park is landelijk gericht en wij meer regionaal. Dat vergt een andere aanpak.”

Naast directeur is Van der Werf ook programmeur bij het Atlas Theater, en die combinatie maakt het voor haar ontzettend boeiend. ,,Ik ben eindverantwoordelijk daarin, maar spar wel met onze verschillende afdelingen, zoals de marketingclub. Zij kijken anders tegen zaken aan en dat levert soms goede discussies op.”

Er wordt weleens gezegd dat Emmen op theatergebied lastig is qua smaak ten opzichte van bijvoorbeeld Groningen. ,,Dat vind ik niet, wat overigens niet wil zeggen dat ik ook weleens een misser heb gemaakt. Ik heb weleens een voorstelling geboekt waarvan ik dacht dat er veel publiek op af zou komen. Uiteindelijk zaten er maar 150 mensen in de zaal. En dan moet je je afvragen: is het een tegenvaller of heb ik die groep iets kunnen bieden wat normaal gesproken niet snel in deze regio komt? Wanneer ik een programmering in elkaar zet, probeer ik zo’n gevarieerd aanbod neer te zetten, waarbij ik soms wel een risico neem. Maar ik kijk wel scherp naar iets wat veel of weinig verkoopt. Zo zat mijn voorganger Jan Geert Vierkant (tegenwoordig Managing Director bij het Metropole Orkest, red.) heel erg op klassieke muziek. Ik ben daarvan teruggekomen omdat in Groningen de echte specialisten zitten op dat gebied. Wij vinden dat we bij Atlas een basispakket moeten neerzetten, zodat je het genre goed vertegenwoordigd hebt, maar als je écht de specialisatie wil, dan zou je naar Groningen kunnen gaan.”

Pijn

Bezoekers gaven het Atlas Theater bij het meest recente klantwaarderingsonderzoek een 8,4. ,,Dat doet me ontzettend goed”, vertelt de theaterdirecteur tevreden. De tijdelijke sluiting van het Atlas Theater in verband met de lockdown is mede daarom uitermate cru, geeft Van der Werf toe. ,,We draaiden ons beste jaar tot nu toe! In maart 2020 was de eerste lockdown, toen moesten we 54 voorstellingen afzeggen, wat goed was voor 17.000 betaalde tickets. Waren die maatregelen er niet geweest, dan hadden we aan het eind van het jaar zeker 60.000 kaartjes verkocht, wat meer was dan voorgaande jaren. Dat heeft implicaties, zowel voor ons als voor theatergezelschappen. We hebben dus alle zeilen moeten bijzetten met de culturele sector om een formule te bedenken om niet om te vallen, want de kosten lopen wel door.”

Die zorgen houden Van der Werf ’s nachts niet wakker, maar ze is er wel veel mee bezig. ,,Mijn steun en toeverlaat hier is mijn assistente Henny de Jonge. Zij plant bijvoorbeeld mijn afspraken, beheert mijn agenda en behoudt het overzicht; ontzettend fijn aangezien ik soms best een chaoot kan zijn. Daardoor krijg ik wat rust in mijn leven, waardoor ik meer tijd voor vrienden, familie en mijn dochter heb. En daar ben ik dankbaar voor.”

Ondanks de zorgen is de motivatie binnen het theaterteam er niet minder om, geeft Van der Werf aan. ,,Van de technische afdeling tot de marketing: het is een toegewijde club. En ondanks het feit dat ik momenteel meer tijd heb, hoop ik vurig dat de theaters in Nederland snel weer opengaan. Ik mis de reuring ontzettend.”

Marlow de Kleine