Burgemeester Eric van Oosterhout: 'Een groot compliment voor de bevolking'

De coronacrisis laat ook diepe sporen na in de gemeente Emmen. Met de afkondiging van de ‘intelligente lockdown’ ruim drie maanden geleden, kwam het openbare leven plotseling tot stilstand. Alle horecagelegenheden gingen dicht en verzorgings- en verpleeghuizen mochten geen bezoek meer ontvangen. En we maakten kennis met de ‘anderhalvemetersamenleving’.

Burgemeester Eric van Oosterhout van de gemeente Emmen blikt terug op deze bizarre periode. ,,Dat de bevolking de maatregelen snel heeft geaccepteerd, heeft me zeer positief verrast. Daar moet ik de inwoners een groot compliment voor geven.”

Toen het coronavirus opdook in de Chinese stad Wuhan en op 27 februari het eerste geval in Nederland werd ontdekt, had nog lang niet iedereen in de gaten dat het om een serieuze gezondheidscrisis ging. Ook Van Oosterhout dacht dat het in eerste instantie wel zou meevallen. Zo was hij op vrijdag 6 maart aanwezig op het populaire Boekenbal in de Stadsschouwburg in Amsterdam. ,,Ik had er een exclusieve uitnodiging voor gekregen. Het was enorm druk, ik heb heel veel handen geschud. Het was een heel ontspannen avond. Toen had ik nog niet in de gaten dat de situatie binnen een paar dagen totaal zou veranderen.”

Andere tijd

Vervolgens ging het allemaal heel erg snel. Op advies van het RIVM riep premier Mark Rutte iedereen op om geen handen meer te schudden en regelmatig de handen te wassen. Theaters en andere cultuurinstellingen gingen dicht en vervolgens moesten op zondag 15 maart horecagelegenheden hun deuren per direct sluiten. ,,Een paar dagen ervoor had ik een vergadering van de VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten, red.) voorgezeten. Toen ik daarna naar huis reed, besefte ik dat het allemaal zeer serieus was. Ik had echt het gevoel dat we een andere tijd in gingen.”

Ondertussen was in de gemeente Coevorden het eerste coronageval van Drenthe ontdekt en niet veel later werd de eerste besmetting in Emmen vastgesteld. ,,Op televisie zag je die vreselijke beelden uit Italië, met witte pakken in ziekenhuizen en overledenen die met trucks werden weggebracht. Dan realiseer je je ineens dat Covid-19 een zeer dodelijke ziekte kan zijn.”

Premier Mark Rutte kondigde meer maatregelen aan, zoals sluiting van scholen en kinderdagverblijven. Mensen met een contactberoep, zoals kappers en nagelstylistes, moesten stoppen met hun werkzaamheden. En door verreweg de meeste evenementen werd een streep gezet. Een samenkomst van meer dan drie personen was niet meer toegestaan en iedereen moest anderhalve meter afstand van elkaar houden. Van Oosterhout moest in zijn rol als burgemeester snel omschakelen. ,,Je hebt door dat er een zeer serieuze crisissituatie aan de hand is.”

Veiligheidsregio Drenthe (VRD), waarin de twaalf Drentse burgemeesters overleg voeren, heeft de belangrijke taak om de maatregelen van de rijksoverheid zo goed mogelijk vorm te geven en te handhaven in de provincie. Het overleg tussen de burgemeesters is de afgelopen weken op een zeer plezierige manier verlopen, vindt Van Oosterhout. ,,Net als de samenwerking met de wethouders. In een noodsituatie moet je soms doorpakken en niet heel lang discussiëren. We konden in veel gevallen snel ter zake komen. Sommige maatregelen vanuit het Rijk zijn wel eens onduidelijk. Bijvoorbeeld of je mag sjoelen in een buurthuis. Ik had niet gedacht dat ik over dit soort zaken nog eens na zou moeten denken.”

Voetballen

Mensen die zich niet aan de regels houden, kunnen worden bekeurd. Als je je bijvoorbeeld op straat niet aan de 1,5-meterregel houdt, riskeer je een bekeuring van 390 euro. Volgens Van Oosterhout zijn tot nu toe slechts een ‘handjevol’ bekeuringen uitgedeeld. ,,Als een overtreding wordt geconstateerd, dan is in de meeste gevallen een waarschuwing voldoende. Het ging bijvoorbeeld om vijf jongeren die met elkaar voetbalden of vier mensen bij elkaar in een parkje. Als handhavers dit zien, gaan ze eerst het gesprek aan. Werkt dat niet, dan word je uiteindelijk wel op de bon geslingerd. Maar dat zijn echt de uitzonderingen. Deze ‘Drentse aanpak’ voor het naleven van de regels werkt goed. Op de markt moesten handhavers soms ouderen vragen om anderhalve meter uit elkaar te gaan staan. En ach, ik ben het zelf ook wel eens even vergeten. Verreweg de meeste inwoners van onze gemeente vinden al deze maatregelen noodzakelijk. Er is hiervoor veel draagvlak in de samenleving.”

Ook horecaondernemers hebben zich goed aan de regels gehouden, vindt de burgemeester. ,,Het was natuurlijk heel vervelend dat op 15 maart cafés en restaurants van het ene op het andere moment dicht moesten. Je krijgt je bestelling niet meer en moet vertrekken. Toch gaf de afkondiging van zo’n maatregel meteen aan dat de urgentie destijds groot was.” Incidenten, zoals bijvoorbeeld schuurfeestjes, hebben zich de afgelopen periode volgens Van Oosterhout nauwelijks voorgedaan.

Economische dreun

De coronacrisis zorgt voor een gigantische economische dreun. Ook in de gemeente Emmen, realiseert de burgemeester zich. ,,Daar maken we ons als college grote zorgen over.” Hij schat dat zo’n 20 à 30 procent van de bedrijven het water tot aan de lippen staat. ,,Ik weet dat er nogal wat ondernemingen zijn die er niet goed voor staan. Ik denk bijvoorbeeld aan een kapperszaak met zes personeelsleden, die acht weken dicht is. Een aantal horecabedrijven heeft het heel moeilijk, het is de vraag of ze 1 januari halen. Maar ik denk ook aan een bedrijf, dat op dit moment niet aan een bepaald onderdeel uit China kan komen. Een enorm concern als bijvoorbeeld Van der Valk heeft veel last van de crisis. Maximaal dertig gasten in het restaurant, dat is natuurlijk niet rendabel. Zelfs zo’n bedrijf krijgt een enorme draai om de oren.”

,,Er zijn natuurlijk diverse steunmaatregelen opgetuigd om het bedrijfsleven te helpen, ook door ons als gemeente, maar dat zal niet in alle gevallen soelaas bieden”, weet de burgemeester. ,,Met sommige bedrijven ging het al minder en dan geeft de coronacrisis het laatste duwtje. Dan zijn steunmaatregelen van de overheid slechts uitstel van executie.”

Van Oosterhout wordt soms persoonlijk benaderd door ondernemers, die het lastig hebben. Samen met de wethouders probeert hij te doen wat in zijn vermogen ligt. Bij een ondernemer langs gaan en diegene steunen met bemoedigende woorden of op een andere manier bedrijven een handje helpen. ,,Bijna ieder weekend heb ik wel een afhaalmaaltijd besteld. Dan maak ik altijd even een babbeltje en dat wordt gewaardeerd.”

Sluiting verpleeghuizen

De coronacrisis heeft niet alleen grote gevolgen voor de economie. Ook op sociaal gebied hakt de crisis er flink in, constateert Van Oosterhout. Neem bijvoorbeeld de sluiting van verzorgings- en verpleeghuizen, die door minister Hugo de Jonge op 19 maart werd afgekondigd. Van de ene op de andere dag konden bewoners hun kinderen, kleinkinderen en andere familie of vrienden niet meer ontmoeten. De maatregel was volgens het kabinet nodig omdat ouderen in hogere mate worden getroffen door het coronavirus. ,,De sluiting van de verzorgings- en verpleeghuizen: daar heb ik echt buikpijn van. Het is zo naar dat je als bewoner je kinderen en kleinkinderen zo lang niet kunt zien.”

,,Door deze maatregel zijn levensjaren verloren gegaan”, gaat de burgemeester verder. ,,Het leidt tot verdere vereenzaming in de instellingen, dat is verschrikkelijk. Natuurlijk, familieleden kunnen contact maken via bijvoorbeeld videobellen of buiten voor het raam staan, maar dat is toch een schraal soort contact. Het is toch niet hetzelfde als echt bij je vader of moeder op bezoek te gaan. Neem bijvoorbeeld een vrouw die honderd jaar wordt. De burgemeester en de familie kunnen niet komen. Natuurlijk, het personeel doet z’n best door bijvoorbeeld slingers op te hangen, maar het is toch niet zoals het zou moeten zijn.”

Van Oosterhout heeft desondanks wel begrip voor de maatregel. ,,Ik snap die voorzichtigheid wel. Als je al andere kwalen hebt, kan een coronabesmetting erbij fataal zijn. Bestuurders hebben het er ook moeilijk mee, dat zag je bij Rutte en De Jonge.”

Dan is bijvoorbeeld de kaartjesactie, waarbij de burgemeester een kaartje stuurt naar inwoners, die een steuntje in de rug konden gebruiken, een lichtpuntje. De actie leverde meer dan driehonderd mails op. De inwoners kregen allemaal een handgeschreven kaart. ,,De reacties kwamen overal vandaan. Ik heb de meest schrijnende verhalen gelezen. Bijvoorbeeld van ouders met een verstandelijk beperkt kind. Zo’n kind weet amper wat er precies aan de hand is. Dat is vreselijk.”

Gouden Pijl

De coronacrisis zorgt voor een heel rustige zomer in Emmen. Geen grote evenementen, zoals het Hello Festival, C’est la Vie festival en de Gouden Pijl. ,,Maar er zijn bijvoorbeeld ook geen hardloopwedstrijden. Zelf zou ik in juli op vakantie naar Spanje, maar dat gaat niet door. En het EK voetbal, dat in volle gang zou zijn, ook dat is er niet, helaas.” Van Oosterhout meldt dat op dit moment bekeken wordt of de Vlindermarkten, die normaliter in juli en augustus op de agenda staan, wel door kunnen gaan, uiteraard binnen de richtlijnen van het RIVM. ,,Maar het wordt natuurlijk een zomer die totaal anders dan anders is. Ik verwacht wel iets meer toeristen in Emmen. Mensen moeten nadenken wat verstandig is.”

Toch betekent deze periode niet alleen narigheid voor de in Weerdinge woonachtige burgervader. ,,Heel veel vergaderingen gaan digitaal. Dat scheelt reistijd en je vergadert veel korter. Ik kom veel meer aan hardlopen toe en heb meer op de racefiets gezeten. En ik zag mijn vrouw ook veel vaker. Dat is toch mooi?”

Ook dit najaar zullen we de gevolgen van de coronacrisis blijven merken, realiseert de burgemeester zich. ,,De Eredivisie zal wel van start gaan, maar FC Emmen zal voorlopig haar wedstrijden helaas zonder publiek moeten spelen. Bemoedigend vind ik dat veel mensen toch weer een seizoenkaart voor FC Emmen hebben gekocht. En dat terwijl je de eerste tijd niet eens naar het stadion kunt komen. Ik ben dan ontzettend trots dat de Emmenaren hun club blijven steunen in deze moeilijke tijd. En wat betreft bijvoorbeeld Wildlands en het Atlas Theater, daar maak ik me ook grote zorgen over. Voorstellingen in het Atlas Theater voor honderd bezoekers, dat is natuurlijk geen maanden vol te houden.”

Goed contact

De afgelopen periode zijn diverse versoepelingen doorgevoerd, zoals heropening van de scholen en de horeca. De opening van de terrassen is de eerste week van juni goed verlopen. ,,Soms werd mensen, die in een groepje zaten, gevraagd om verder uit elkaar te zitten. Gelukkig hebben we als gemeente een goed contact met de horeca.” Van Oosterhout benadrukt de eigen verantwoordelijkheid van mensen. ,,Als rijk en burgemeesters zeggen we niet dat alles niet mag. Burgers moeten zelf blijven nadenken. We moeten ervoor zorgen dat die tweede coronagolf er niet komt. Een tweede lockdown zou een ramp zijn, zowel in medisch als economisch opzicht.”

,,Het draagvlak voor alle maatregelen is nu nog hoog”, gaat Van Oosterhout verder. ,,Mensen moeten zich realiseren dat die sluipmoordenaar, corona, nog steeds aanwezig is. Dat zag je kortgeleden in dat restaurant in Leer, waar een groot aantal gasten besmet raakte. Dus als je bijvoorbeeld het gemeentehuis of een restaurant betreedt: handen wassen. Houd 1,5 meter afstand en blijf weg van drukke plekken.”

Van Oosterhout is blij met het grote begrip onder de bevolking voor de maatregelen. ,,Ik ben trots hoe we het hebben aangepakt in Emmen, op een volwassen manier. Ik moet de inwoners complimenteren dat ze de regels zo goed naleven. Maar ik hoop zo’n periode nooit meer mee te maken. Dan overheerst toch het negatieve. Maar het feit dat je op deze manier door zo’n nare periode bent heen gekomen, geeft toch hoop voor de toekomst.”

Tekst: Koos Heeres