Heden & Verleden
Door Richard Zuiderveld

Big Brother

Het is 1999. Een groep onbekenden laat zich opsluiten in een huis vol camera’s. Honderd dagen lang worden ze bespied door miljoenen Nederlanders. Het tv-programma blijkt een succes en gaat de hele wereld over. Met de geboorte van ‘Big Brother’ is een nieuw televisiegenre ontstaan: de realitysoap.

De term ‘Big Brother’ komt uit het boek ‘1984’ van George Orwell. Hij beschrijft hierin een futuristische wereld waarin één partij bepaald wat mensen zien, doen en denken. Waarheid wordt verzwegen en geschiedenis herschreven. Het is een toekomst waarin de mensheid slaaf is in een hightech dictatuur. Orwell keek naar Stalin en Hitler, maar in hoeverre gaat zijn verhaal over onze tijd?

Dankzij de internetrevolutie past de hele wereld in je broekzak. Communicatie gaat razendsnel en kennis is altijd toegankelijk. Uitvinding op uitvinding zorgt ervoor dat we amper kans krijgen om eraan te wennen. De mogelijkheden lijken eindeloos, maar de grenzen zijn vaag.

China en andere dictaturen reageren op de revolutie door websites te blokkeren en burgers te bespioneren. Dit lijkt een ver-van-mijn-bed-show, maar ‘Big Brother’ is ook bij ons aanwezig. Silicon Valley is namelijk een rigoureuze campagne tegen ‘haatzaaien’ begonnen.

Vorige week werd de YouTube-pagina van het archief in Alkmaar door Google geblokkeerd. Hun historische NSB-filmpjes zouden kijkers oproepen tot haat. Tegelijkertijd verloren Britse geschiedenisdocenten hun lesmateriaal omdat toespraken van Hitler waren verwijderd. Ook Twitter deed mee door onder andere het account van Wilders te blokkeren.

De sociale mediareuzen zitten in een houdgreep: hun kanalen laten het goede van de mens zien, maar ook onze verrotte kant komt in beeld. Wat moeten ze daarmee? De bedrijven trekken het harnas aan om zich op nobele wijze tegen haters te verzetten.

Maar sinds wanneer bepalen zij wat goed en kwaad is? Hoeveel macht willen we ‘Big Brother’ geven? Willen we online vrijheid of willen we beperkt worden? En wat mogen bedrijven en de overheid van ons zien?

Wij strooien met onze persoonlijke gegevens als zwarte piet met pepernoten en bedrijven verkopen het door. Zélfs onze overheid flirt openlijk met ongure partijen zoals Huawei.

De geheime dienst mag ons bespioneren wanneer de buurman iets verdachts doet. Om nog maar te zwijgen over de idioten onder ons die voorbijgangers op straat filmen of slachtoffers van een ongeval op sociale media zetten.

Maken we het niet te moeilijk voor onszelf? Verandert ons leven niet steeds meer in een realitysoap of de film ‘The Truman Show’? Zwaai hoe dan ook maar even naar de camera op je telefoon, want misschien kijkt ‘Big Brother’ wel met je mee.